Mamak, Ankara
Mamak,
Ankara'nın
metropol ilçelerindendir. Bulundurmuş olduğu askeri birlik ve ceazevi ile adı özdeşleşmiştir.
Tarihçe
Mamak ilçesinin kuruluşu 1200’lü yılların ikinci yarısına rastlar.
Kurucuları ise Ahilerdir. Ankara’da hüküm süren Ahi Hükümeti, değişik
mekânları kuran ve yönetenlerin isimlerini o mekanlara verirler ve bu
bölgeler, orayı idare eden Ahi büyüklerinin isimleri ile anılırlardı.
Ahi Mamak, Ahi Etimesgut, Ahi Tura gibi… Mamak’ta ahiler tarafından
kurulan çiftliği de Ahi Mamak yönetmiş ve buraya ismini vermiştir.
Ankara’nın Osmanlılara geçmesinden sonra ise buradaki çiftliğe Tahir
isminde bir komutan atanır. Kaynaklarda bu komutanı Tahir Mamak olarak
görürüz.
Mamak’ın tarihi, Anadolu’nun tarihi ile özdeştir. Mamak-Kayaş’ta
yapılan araştırmalarda Anadolu’nun oluşum tarihine rastlarız. Prof. Dr.
Kurt LEUCHS, Kayaş’ta 1932 yılında yapmış olduğu araştırmalarda
Anadolu’nun oluşumuna katkı sağladığı bilinmektedir.
Bölgemizde yapılan araştırmalar tarihe ışık tutmuştur. Max
Pfannenstiel, Hüseyin Gazi Dağı çevresinde yaptığı araştırmalarda
5 cm’lik bir bıçakla birlikte Mamak tarihine ışık tutacak başka eşyalar
da bulur. Kutludüğün, Ortaköy, Gökçeyurt ve Kızılca çevresinde Romalılar
dönemine ait bazı tarihi eser kalıntılarına da rastlanmıştır.
Kutludüğün Beldesi’nde bulunan bir eser bugün Anadolu Medeniyetleri
Müzesi’nde sergilenmektedir. Yine Kutludüğünde çıkan bazı tarihi eserler
eski belediye binası önünde sergilenmektedir. Ortaköy ve Gökçeyurt
mahallelerinde bulunan erken Roma dönemi kalıntıları da camilerimizi
süslemektedir.
Romalılar döneminde Mamak bölgesi su kaynaklarıyla ünlüdür. Ünlü Roma
hamamlarının suyu Kayaş’taki Romalılar galerisinden (M.Ö. 25) gelir. Bu
su kaynağı Cumhuriyete kadar Ankara’nın su kaynağı olmaya devam eder.
Romalılar döneminde Ankara’nın doğu kapısı Mamak’tır. Bu yollara ait
mesafe taşları Ortaköy civarında bulunmuştur.
Anadolu’nun Türkler tarafından ele geçirilmesiyle birlikte, Türk
obaları birer birer Mamak’ın şimdiki mahallelerine yerleştirilir. Bu
bölgedeki isimlerin tamamına yakını Türk obalarından alır. Nenek,
Kızılca, Bayındır, Kayaş, gibi.
Moğol saldırıları ile sarsılan Anadolu düzeni Ankara’yı da etkiler.
40 yıl Moğol egemenliğinde kalan Ankara’da daha sonra Ahi egemenliğini
görürüz. Ahi egemenliği sırasında Mamak Bölgesi ‘Ahi Mamak’ olarak
anılır. Ankara’nın Osmanlılar tarafından fethinden sonra Mamak Bölgesi,
‘bölgenin meyve hanesi’ olarak anılmaya başlar. Hatip Çayı istikametince
onlarca su değirmeni vardır. Osmanlı arşivlerinde bu değirmenlerin el
değiştirdiğine işaret edilir. Bu su değirmenleri 1950’lı yıllara kadar
Ankaralılara hizmet etmiştir.
Cumhuriyet Döneminde Mamak ilçemizde, Ankara’nın ilk toplu taşım
aracı olan Ankara-Kayaş Banliyö Tren Hattı (1929) kurulmuştur. Mamak
Bölgesi Ankara’nın ilk şehir planlamasında gözükmez. Fakat 1930’lu
yıllardan itibaren Mamak Bölgesi gecekondulaşmaya başlamıştır. Banliyö
Tren Hattı üzerinde gecekondular süratle artar. 1950’li yıllara
gelindiğinde, Ankara şehir planı tekrar gözden geçirilir. Devrin
Başbakanı Adnan Menderes, Ankara, İstanbul, İzmir ve Konya başta olmak
üzere Büyükşehirlerin planlamasının yapılmasını ister. Bu devirde
yapılan planlarda bölgemizin ismi geçmeye başlar ve Demirlibahçe’de
Menderes’in özel ilgisi ile planlı bir yapılaşma başlar.
Mamak Bölgesi bu tarihten itibaren hızlı bir gecekondulaşmaya süreci
yaşar. Bu gecekonduların bahçelerinde ağaçlar dikilir, küçük kümesler
oluşturulur. Artık köy hayatı Ankara metropolitenine taşınmıştır. 1970
lerden başlayarak 1990’lı yıllara kadar başlayan yoğun göç dalgası
neticesinde, artık Mamak’ın yüzde 90’ı gecekondulardan oluşmuştur. Kendi
sorunlarını çözmek üzere atılan ilk adımla da, 1983 yılında Mamak,
Çankaya ilçesinden ayrılarak ilçe haline gelir. 1984 yılında ilk
belediye seçimleri yapılır. Bu tarihten itibaren başlayan şehirleşme ve
imar hareketleri, son 1999 yılından itibaren daha da hız kazanır. 2008
yılından itibaren de Kutludüğün ve Bayındır beldelerinin ilçeye
katılması ile bugün 65 mahalleden oluşan ilçemiz, 28.922 hektarlık bir
mücavir alana sahip olup, başkent Ankara’mızın modern, yaşanabilir bir
ilçesi olma yolunda emin ve kararlı adımlarla ilerlemektedir.
Nüfus
İlçe 65
mahalleden oluşmaktadır. Mamak'ın nüfusu 2014 sayımlarına göre 587.565 kişidir.
[2]
| 1985[3] |
379.460 |
371.904 |
7.556 |
| 1990[4] |
410.359 |
400.733 |
9.626 |
| 2000[5] |
430.606 |
412.771 |
17.835 |
| 2007[6] |
503.663 |
497.699 |
5.964 |
| 2008[7] |
520.446 |
520.446 |
veri yok |
| 2009[8] |
532.873 |
532.873 |
veri yok |
| 2010[9] |
549.585 |
549.585 |
veri yok |
| 2011[10] |
558.223 |
558.223 |
veri yok |
| 2012[11] |
559.597 |
559.597 |
|
| 2013[12] |
568.396 |
568.396 |
veri yok |
| 2014[13] |
587.565 |
587.565 |
veri yok |
Yönetim
Belediye başkanları